Showing posts with label मंदिर. Show all posts
Showing posts with label मंदिर. Show all posts

Thursday, 2 December 2021

काळाराम मंदिरातील रचना

#श्रीकाळाराम मंदिर #नाशिक 

अष्टस्तंभावर आधारित #मेघडंबरी अकरा वर्तुळात एक हजार पाकळ्या कल्पलेल्या आहेत. #सहस्त्रदल कमलाचे प्रतिक अधोमुखी #रामयंत्र काही मंडळी च्या मते #श्रीयंत्र मध्यभागी आहे.
बाहेरून तिन कळसांच्या मधिल हा  मधला कळस याला #अमलक {आवळ्याचा आकार } म्हटले जाते. 

#हेमाडपंती वास्तूशास्त्राचा अद्भुत नमुना 

(photo by Pushpak Patil)

Wednesday, 1 December 2021

नाशिकमधील संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर माऊलींचे पुरातन मंदिर

आज संत ज्ञानेश्वर महाराज समाधीचा सप्तशतकोत्तर रौप्यमहोत्सवी म्हणजे ७२५ वा समाधी दिन आहे.

संत ज्ञानदेवांनी वयाच्या अवघ्या २१ व्या वर्षी, आळंदी येथे इंद्रायणी नदीच्या पावन तीरावर संजीवन समाधी घेतली (कार्तिक वद्य त्रयोदशी, शके १२१८, दूर्मुखनाम संवत्सर, इ.स.१२९६, गुरुवार)

आज रोजी आळंदी येथे समाधी सोहळा पार पडेल.

आपल्या नाशिक शहरामध्येही श्री ज्ञानेश्वर माऊलींचे अप्रतिम असे मंदिर हुंडीवाला लेन, भद्रकाली येथे आहे. नाशिक परिसरातून आळंदीला जाणारे वारकरी या मंदिराला कायम भेट देतात. जुन्या पद्धतीचे लाकडी बिन्नीचे दरवाजे आणि कमानीचा सभामंडप, लाकडी खांब, नक्षीच्या कमानी, नक्षीदार छत अशा पारंपारिक सजावटीने सजवलेला हा प्राचीन वाडा आहे. या मंदिरात प्रतिवर्षी भाविक दर्शनासाठी आवर्जून येतात. आषाढी आणि कार्तिकी अशा दोन्ही मोठ्या एकादशीला येथे साग्रसंगीत भंडारा व पूजा केली जाते. 

ऐतिहासिक वास्तुचं शहर म्हणून नाशिककडे बघितलं जातं त्यामुळे जर अजूनही काही नाशिककरांनी या मंदिराला भेट दिली नसेल तर एकदा नक्की द्या.

Monday, 20 September 2021

अपघाती मृत्यू झालेल्या अनामिक कारागिराचे शिल्प

अपघाती मृत्यू झालेल्या अनामिक कारागिराचे शिल्प

हे शिल्प नाशिक येथील काळाराम मंदिराचे आहे. उत्तर, दक्षिण, व पश्चिम अश्या तीन बाजूस असे हत्तीचे द्वंद्व असलेले शिल्प आहे. फक्त पश्चिम बाजूचे शिल्पातील एका हत्तीवर माणूस पालथा पडलेला दिसत आहे. 

असे का ?          
पूर्वी उंच बांधकामास क्रेन वा त्या सारखे अन्य यांत्रिक उपकरणे उपलब्ध नव्हती.        टप्प्या टप्प्याने मातीचा उतार करून शिल्प व अवजड वस्तू वर सरकवत. 

अशात काम करणारा एक कारागीर वरून खाली पडला तो नेमका या हत्तीवर व तेथेच गतप्राण झाला. त्याची स्मृती म्हणून नंतर एक दगडी पुतळा बनवून तो त्या हत्तीवर ठेवण्यात आला आहे. 

मंदिरातील अन्य हत्तीवर असा पुतळा नाही. ती फक्त त्या अज्ञात कारागीराची स्मृतिशिला आहे. 
या मंदिरात ज्या ओव-या आहेत त्याची संख्या ८४ आहे. ८४ लक्ष योनीतून जीवास फिरावे लागते याचे ते प्रतीक आहे. 

या मंदिराच्या वास्तुकलेचे वैशिष्ट्य असे की, पूर्व दरवाजात उभे राहून सुद्धा  गाभाऱ्यातील मुर्तीचे दर्शन घेता येते. दरवर्षी रामनवमीस सुर्यकिरण रामाचे मुर्तीवर प्रकाशित होतात.

राम मंदिरा समोर मारूती मंदिर आहे. त्या सभामंडपास ४० खांब आहेत. ते हनुमान चालीसाचे प्रतीक म्हणून बाधले गेले आहेत.(१० खांबांची १ ओळ अश्या ४ ओळी). मारुतीच्या मूर्तीची नजर श्रीरामप्रभूंच्या चरणावर आहे.
         
मंदिराचे प्रांगणातून मुख्य मंदिरात जाण्या साठी १४ पायर्‍या चढून जावे लागते. रामाच्या १४ वर्षे वनवासाचे ते प्रतीक आहे.

असे हे वैशिष्ट्यपूर्ण नाशिकचे काळाराम मंदिर.

Monday, 28 June 2021

श्री त्र्यंबकेश्वर ज्योतीर्लिंग मंदिराचे तिकिट

भारत सरकारने २००१ साली प्रकाशित केलेल्या पोष्टल तिकीटावर छापलेले श्री त्र्यंबकेश्वर ज्योतीर्लिंग मंदिराचे रेखाचित्र 

Shri Tryambakeshwar Jyotirling temple on Postal stamp

Monday, 21 June 2021

सुंदर नारायण मंदिर, नाशिक

सुंदर नारायण मंदिर, नाशिक 
Sundar Narayan temple, Nashik 

जीर्णोद्धाराच्या प्रतिक्षेत...
Awaiting renovation and same old charm...

Tuesday, 20 April 2021

अहिल्याराम

अहिल्येचा राम म्हटलं की आपल्याला दगडी शिळेतून अहिल्येचा उद्धार करणारे प्रभु राम आठवतात. पण या व्यतिरिक्त आणखी एक अहिल्या होऊन गेली जिचे नाव प्रभु रामाबरोबर जोडले गेले आहे, ती अहिल्या म्हणजे पुण्यश्लोक साध्वी अहिल्याबाई होळकर. आणि जिथे अहिल्याबाईंचे नाव रामाबरोबर जोडले गेले ते स्थळ आहे नाशिक.

आज रामनवमीनिमित्त आपण अशाच एका फारश्या ज्ञात नसलेल्या राम मंदिराची माहिती जाणून घेऊयात.


अहिल्याबाई होळकरांनी त्यांच्या कारकिर्दीत देशात अनेक मंदिरे उभारली, नद्यांवर घाट बांधले. नाशिकमध्ये पण त्यांनी बरीच कामे केली. त्यातील एक आहे अहिल्याराम मंदिर.१७८६ साली ह्या मंदिराचे बांधकाम पुर्ण झाले. हे मंदिर एका वाड्यात असल्याने त्याचा कळस बाहेरुन दिसत नाही.

सध्या लॉकडाऊन असल्याने मंदिर आपल्याला बंदच आहे. रामकुंडाजवळ असलेले हे मंदिर जरा उंचावर आहे. पंधरा वीस  दगडी पाय-या चढुन गेल्यावर दिसतो सुंदर लाकडी दरवाजा. जणू अगदी नुकताच पॉलिश केलेला. आत गेल्यावर समोरच दिसते श्रीरामाची संगमरवरी सुंदर, गोजिरवाणी मुर्ती. चेह-यावर मोहक हास्य.
हा आहे धनुर्धारी राम. इतर मंदिरात आपण पहातो की रामाच्या खांद्यावर धनुष्य असते.पण या मुर्तीत एक वेगळेपण आहे. श्रीरामाचे दोन्ही हात सरळ खाली आहेत. एका हातात धनुष्य आहे तर दुस-या हातात बाण आहे. राम,लक्ष्मण, सितेच्या या मुर्ती एका सुबक,नक्षीदार शिसवी देव्हाऱ्यात स्थित आहेत. काही वर्षांपूर्वी काळाराम मंदिरात चांदीचे मखर,देव्हारा करण्याचे ठरवले. त्यावेळी तेथील ट्रस्टींनी येथे आवर्जून भेट दिली.चांदीचे मखर, देव्हारा बनवताना त्यांनी अहिल्याराम मंदिरातील डिझाइन डोळ्यासमोर ठेवले होते.

श्रीरामाच्या पायाजवळ खाली एका छोट्या कोनाड्यात अहिल्याबाई होळकरांची एक सुरेख मुर्ती आहे, तर समोर मंदिराच्या प्रवेशद्वाराजवळ हनुमानाची मुर्ती आहे.

मंदिर थोडे उंचीवर असल्याने रस्त्यावरील रहदारीचा आवाज जाणवतही नाही. आत गेल्यावरच एक प्रकारची शितलता जाणवते.  मंदिर दगडी बांधणीचे आहे. पुढच्या सभामंडपात असलेले लाकडी खांब, ओव-या, पडवीत झुलत असलेला झोपाळा, बाजुला असलेल्या खिडकीतून दिसणारा पंचवटीचा परीसर... वातावरणात एक प्रकारचे पावित्र्य भरलेले जाणवते.

मंदिराची मालकी क्षेमकल्याणी कुटुंबाकडे आहे. त्यांनी मंदिराची देखभाल, व्यवस्था अगदीच अप्रतिम ठेवली आहे.आज रामनवमी. श्रीरामाचा जन्मोत्सव थाटात साजरा होईल. पण आपल्याला तो अनुभवता येणार नाही.

पण घरातच थांबुन हे संकट दुर करण्यासाठी रामालाच विनवु या.कारण तोच तर या. संकटातुन आपल्याला बाहेर काढणारा आहे.

।।आपदामपहर्तारं दातारं सर्वसंपदाम्।।
।।लोकाभिरामं श्रीरामं
भूयो भूयो नमाम्यहम्।।

अर्थात..

सर्व आपत्तींचा नाश करणारा, सर्व संपत्ती देणारा, व लोकांना आनंद देणारा, असा जो श्रीराम.. त्याला मी पुनः पुनः नमस्कार करतो.

जय श्रीराम 🙏🏻🙏🏻🙏🏻

(कॉपी पेस्ट)

Wednesday, 10 March 2021

श्री शिवछत्रपतींचे" पहिले मंदिर

शिवराम मंदिर, म्हसरुळ, नाशिक

महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत "श्री शिवछत्रपतींचे" उत्तर महाराष्ट्रातील किंबहुना आधुनिक काळातील संपूर्ण देशातील पहिले मंदिर नाशिक मध्ये २००१ मध्ये उभारण्यात आले आहे. मात्र बारा वर्षा पुर्वी उभारण्यात आलेले हे मंदिर अजूनही  बरेचसे दुर्लक्षित आहे. बहुतांश नाशिक करांना ह्या मंदिरा विषयी माहिती देखील नाही. 

या मंदिराची उभारणी करणारे डॉ. रामचंद्र महाराज पारनेरकर महाराज यांचे पूर्वज छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या  सेवेत पुरोहित म्हणून कार्यरत होते. याची आठवण म्हणून पूर्णवाद चे प्रसारक डॉ. रामचंद्र महाराज पारनेरकर महाराज यांनी पूर्ण देश भरात छत्रपती शिवाजी महाराजांची एक हजार मंदीरे स्थापण्याचा संकल्प केला होता. त्यानुसार या संकल्पाची मुहूर्तमेढ नाशिक मधुन झाली आणि छत्रपतींचे पहिले मंदिर उभारण्याचा मान नाशिकला मिळाला. या मंदिरात छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मांडी घालून बसलेल्या अवस्थेमध्ये जवळपास ३५० किलो वजनाच्या पंचधातूच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्यात आली आहे. स्थानिक नागरिकांच्या माध्यमातुन या मंदिरात रोज पुजा पाठ केला जातो. 

मंदिरांचे शहर म्हणून ओळखल्या जाणा-या नाशिक नगरीत शिव्छत्रपतींचेही मंदिर आहे, ही अवघ्या नाशिककरांसाठी अभिमानाची बाब आहे. 

मंदिराचा पत्ता :- रिलायंस पेट्रोल पंप, सौभाग्य मंगल कार्यालया जवळ, महाराजा हॉटेल मागे, दिंडोरी रोड, नाशिक.


Shivram Temple, Mhasrul, Nashik

The first temple of Shri Shiv Chhatrapati, the adorable deity of Maharashtra, has been erected in Nashik. But the temple, which was built twelve years ago, is still neglected. Most Nashik taxes do not even know about this temple. 

Dr. Ramchandra Parnarkar Maharaj, the broadcaster of Purnaism, had resolved to set up a thousand temples of Shivaji Maharaj across the country. It was completed in Nashik and Nashik received the honor of erecting the first temple of Chhatrapati. This temple has an idol of Shiv Chhatrapati in sitting posture, made up of five metals i.e. panch dhatu', weighing approx. 350 kg. Pooja is practiced daily in this temple through the citizens. 

This is very much proud moment for Nashikeites, having a temple of Shiv Chhatrapati.

Address of the Temple: - Reliance Petrol Pump, Near Saughagya Mars Office, Behind Maharaja Hotel, Dindori Road, Nashik.







Sunday, 28 February 2021

अभयहस्त प्रभु राम

 #अभय हस्त मुद्रेतील श्री प्रभु रामचंद्र,

#काळाराम #मंदिर, #नाशिक




Sunday, 13 December 2020

ऐश्वर्येश्वर मंदिर, सिन्नर

ऐश्वर्येश्वर मंदिर, सिन्नर

काहीशे दुर्लक्षित असे ऐश्वर्येश्वर मंदिर चालुक्यकालिन द्राविडी वळणाच्या शिल्पसौंदर्याने नटलेले आहे.  भग्नावस्थेत असलेल्या या मंदिरातील शिल्पे आजही आपले लक्ष वेधून घेतात. या मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर नटराजाची नृत्यमुद्रा असलेले मकरतोरण व त्यावरील अतिशय सुंदर नक्षीकाम अद्वितीय असेच आहे.  मंदिरातील प्रत्येक खांबांवर अशीच उत्तम कलाकुसर कोरलेली आहे. गाभा-यात सुबक असे शिवलिंग आहे.

गेली सुमारे आठ नऊ शतके हे मंदिर निसर्गाशी तसेच नागरिक व भक्तांच्या अनास्थेशी झुंज देत उभे आहे.


चांदवडचे श्री चंद्रेश्वर महादेव मंदीर

चांदवडचे श्री चंद्रेश्वर महादेव मंदीर

चांदवड गावाच्या उत्तरेला तांबकडा परिसरात चांदवड किल्ल्याच्या माचीवर श्री च॔द्रेश्वर महादेवाचे पुरातन  स्थान आहे.  चांदवड ही चंद्रहास राजाची राजधानी होती.   त्यानेच चांदवडच्या किल्ल्यावर चंद्रेश्वर महादेवाचे मंदिर बांधले.  नंतर या मंदिराचा जीर्णोद्धार पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर यांनी इसवी सन १७४० मध्ये केला. या मंदिराच्या आवारात प्राचीन मंदिराचे अवशेष पहायला मिळतात.

आता चंद्रेश्वर महादेव मंदिरापर्यंत गाडी रस्ता झाला आहे, त्यामुळे थेट मंदिरापर्यंत गाडी जाऊ शकते व तेथून पुढे चांदवडच्या गडावर जाता येते.



Wednesday, 25 November 2020

श्री विठ्ठल रुक्मिणी मंदिरावर केलेली आकर्षक रोषणाई

प्रबोधिनी भागवत एकादशी (कार्तिक एकादशी) च्या पूर्वसंध्येला श्री विठ्ठल रुक्मिणी मंदिरावर केलेली आकर्षक रोषणाई...


















अष्टविनायक — महाराष्ट्राच्या मांगल्याची आठ द्वारे

महाराष्ट्राच्या मातीत गणेशभक्तीचा जो अखंड प्रवाह वाहतो, त्याचे सर्वात प्राचीन आणि पवित्र रूप म्हणजे अष्टविनायक यात्रा. पुणे, रायगड आणि नगर ज...