जागतिक ग्राहक हक्क दिन

 आज जागतिक ग्राहक हक्क दिन...

ग्राहक म्हणजे बाजारपेठेचा राजा. आजच्या जागतिकीकरणाच्या स्पर्धात्मक युगात ग्राहक राजा महत्त्वाचा घटक झाला आहे. ग्राहक हा बाजारपेठेतील आर्थिक उलाढाल आणि खरेदी-विक्रीचा केंद्रबिंदू आहे. 

१९६२ साली या दिवसाची सुरुवात झाली. अमेरिकेचे तत्कालीन अध्यक्ष जॉन केनेडी यांनी अमेरिकन संसदेपुढे केलेल्या एका भाषणात तेथील ग्राहकांना सुरक्षिततेचा, माहितीचा, निवडीचा आणि प्रतिनिधित्व असे चार हक्क प्रदान केले. काळानुरूप ग्राहक संस्थांच्या जागतिक संघटनेने संयुक्त राष्ट्रसंघाशी चर्चा आणि पाठपुरावा करून मूलभूत गरज पुरविण्याचा हक्क, तक्रार निवारण्याचा हक्क, ग्राहक शिक्षणाचा आणि स्वच्छ पर्यावरणाचा हक्क या आणखी चार ग्राहक हक्कांना जगभरात मान्यता मिळाली. अशाप्रकारे हे आठ ग्राहक हक्क १५ मार्च रोजी जगभर मान्य झाले आहेत. 

जागतिक स्तरांवर त्याचा पाठपुरावाही केला. त्याला यूनेस्कोकडून मान्यता मिळवली. त्या तेव्हापासून दरवर्षी १५ मार्च जागतिक ग्राहक हक्क दिन म्हणून साजरा आणि पाळला जातो.

वस्तू खरेदी करताना कुठल्याही आमिषाला बळी न पडता वस्तूची पारख नीटनेटकी करून घ्यावी. वस्तूची ऑनलाईन खरेदी करताना सुद्धा ग्राहकांनी सावधगिरी बाळगायला हवी. फसवणूक झाल्यास ग्राहकांनी न्यायालय किंवा जिल्हा ग्राहक मंचाकडे तक्रार करावी. 

वस्तू खरेदी करताना काळजी घेण्यासारख्या काही गोष्टी आहे.

1 फसव्या जाहिरातींना बळी पडू नका.

2 वस्तू खरेदी करताना एम.आर.पी. पेक्षा जास्त किंमत देऊ नका.

3 वस्तू खरेदी करताना बिल मागावे.

4 सोने खरेदी करताना हॉलमार्ककडे लक्ष द्या.

5 डबाबंद खाद्य पदार्थांची व्यवस्थित पाहणी करा.

6 वस्तू खरेदी करताना एक्सपायरी डेट तपासून पहा.

7 पेट्रोल पंपावर पेट्रोल भरताना शून्य तपासा नंतरच पेट्रोल भरा.

8 ऑनलाईन खरेदी करताना सजग राहा.

9 वस्तू खरेदी करताना त्याची पूर्ण माहिती जाणून घ्या.

१15 मार्च जागतिक ग्राहक हक्क दिन आहे. या निमित्ताने

ग्राहक संरक्षण मंत्रालयाने jaagograhakjago. gov.in ही वेबसाइट सादर केली आहे. या वेबसाइटवर ग्राहकाशी संबंधित माहिती एकाच ठिकाणी मिळू शकते.

त्याशिवाय ग्राहकांचे अधिकार, तक्रार, सर्व माहिती मिळू शकेल. या वेबसाइटवर कुठल्याही कंपनीची तक्रार करणं सोपे आहे. ग्राहक टोल फ्री क्रमांक, मेसेज किंवा ऑनलाईन तक्रारही करू शकतात. त्याच बरोबर केलेल्या तक्रारीची स्थिती ग्राहक वेबसाइट द्वारे ट्रेक करू शकतात.

ग्राहक संरक्षण कायदा १९८६ नुसार ग्राहकांना वस्तू निवडणे, वस्तूची गुणवत्ता, प्रमाण आणि दर्जा जाणून घेण्याचा अधिकार आहे. ग्राहकांची फसवणूक रोखण्यासाठी जिल्हा ग्राहक मंच, ग्राहक न्यायालय आणि जिल्हा तक्रार निवारण ही प्रणाली राज्य आणि राष्ट्रीय पातळीवर कार्य करत आहे.

म्हणूनच ग्राहकांना त्यांच्या हक्कांची आणि तक्रार निवारण प्रणालीची जाणीव होण्यासाठी व जागरूकता येण्यासाठी दरवर्षी १५ मार्च हा दिवस जागतिक ग्राहक हक्क दिन म्हणून पाळला जातो. चला, सुजाण व जिज्ञासू ग्राहक बनू या.